🤖
Deze samenvatting is door AI geschreven op basis van een podcast gemaakt door mensen. We zijn niet voor niets een AI podcast. Hou er dus rekening mee dat er soms een foutje doorheen kan glippen.

Beluister Turing Station op Spotify | Apple Podcasts | YouTube.

Een dag nadat het rapport Europe 2031 verscheen, verbood de Verenigde Staten de export van Fable 5. Toeval? Wij denken van niet. En daarmee is de belangrijkste vraag van deze aflevering meteen op tafel: is dit het moment waarop Europa wakker wordt?

TL;DR

  • [00:02:00] Het rapport Europe 2031 schetst een geloofwaardig scenario waarin Europa binnen vijf jaar hopeloos achterloopt op de VS en China — met alleen ASML als redmiddel.
  • [00:02:00] Het Witte Huis legde een exportban op Fable 5 en GPT-5.6, waardoor pijnlijk zichtbaar werd dat toegang tot topmodellen een geopolitieke beslissing is die buiten onze invloedssfeer ligt.
  • [00:31:00] Een token is geen crypto-muntje maar een woorddeel dat als vector van duizenden getallen door tientallen lagen van het model reist — en dat verklaart waarom AI meer doet dan het volgende woord raden.
  • [00:52:00] De achttiende-eeuwse Mechanical Turk en Digesting Duck laten zien dat we intelligentie graag projecteren — precies wat vandaag nog gebeurt bij humanoids die stiekem door mensen bestuurd worden.

Europe 2031: het doemscenario dat leest als sciencefiction

Het rapport Europe 2031 schetst hoe Europa in vijf jaar tussen wal en schip raakt. De wal is Amerika met zijn frontier models, het schip is China met robotics. In het scenario hebben we in 2031 geen eigen frontier models, geen toegang meer tot die van anderen, nauwelijks datacenters en geen positie in humanoids. Het enige wat we overhouden is ASML — de enige reden dat Nederland er iets minder bekaaid vanaf komt.

Wat het rapport zo sterk maakt, is dat het leest als een verhaal, verteld vanuit een Franse ambtenaar in Brussel en een Duitse founder die naar Silicon Valley vertrekt. Het is geen extreem worst case, eerder de linkerhelft van de waarschijnlijkheidsverdeling: plausibel en realistisch. Onze kritiek: het is één scenario zonder waaier van alternatieven, en het stapt te makkelijk over de opkomende anti-AI-sentimenten in Amerika heen. Maar als je mensen wakker wil schudden, is dit precies het scenario dat je kiest. De boodschap van de schrijvers: bouw als een land in oorlog, zet regels over mededinging en staatssteun tijdelijk aan de kant, en zoek een coalitie van middenmachten.

De exportban op Fable 5 en GPT-5.6: een geopolitieke eigen goal

In het scenario stond een exportverbod op frontier models gepland voor 2028. In werkelijkheid gebeurde het al in juni 2026 — met Fable 5 en vervolgens met de drie varianten van GPT-5.6 (Sol, Terra en Luna). Waar Fable nog een incident kon zijn, is het nu de regel: het beste model moet eerst langs de overheid, die pre-release access krijgt en bepaalt of het veilig genoeg is.

Het gevaar zit hem in soevereiniteit. De combinatie van bedrijf en land bepaalt wie toegang heeft, welke vragen je mag stellen en wat het kost. Zelfs als je tevreden bent met de antwoorden vandaag, kan het morgen anders zijn. Zij zijn de hond, wij zijn de staart. Wij vergelijken het met de wereldreservemunt: zodra je die als wapen inzet, is er een padafhankelijkheid — popcorn wordt geen maïs meer. Het opvallende is dat het Witte Huis hier een eigen goal scoorde. Anthropic gaf zelf aan dat er weinig aan de hand was en dat de bestaande overheidskanalen prima werkten. Toch trapte het Witte Huis vol op de rem, en zette daarmee iets in gang dat niet met een persbericht is terug te draaien. Mogelijk liet men zich voor het karretje spannen van een Anthropic dat richting beursgang zo waardevol mogelijk wil ogen.

Wat is een token nu eigenlijk?

Nee, een token is geen crypto-muntje. Een token is een woord of woorddeel; jouw tekst wordt eerst vertaald naar een reeks tokens die het model in gaan. Moderne modellen hebben een woordenboek van 100.000 tot 200.000 tokens, en elk token krijgt een vector van bijvoorbeeld 8.000 getallen — een punt in een 8.000-dimensionale ruimte.

Dat punt reist door tientallen lagen en verandert onderweg van positie, waarbij de context van eerdere tokens betekenis toevoegt. Zo krijgt het woordje 'bank' pas in samenhang zijn betekenis. Aan het eind wordt het meest waarschijnlijke volgende token gekozen. Dit verklaart ook de kosten: bij GPT-5.5 betaal je $5 per miljoen input tokens en $30 per miljoen output tokens, en Fable 5 zit daar met ongeveer $10 en $50 net iets boven. Belangrijk om te beseffen: Engels is goedkoper dan Nederlands, omdat lange Engelse woorden vaker een eigen token hebben. En de term 'taalmodel' is achterhaald — moderne systemen verwerken ook code, beeld, audio en acties, en navigeren door een ruimte van betekenissen die groter is dan taal alleen.

Puppet Station: de Mechanical Turk en de Digesting Duck

We stappen weer in de metro, nu naar het achttiende-eeuwse Europa. De Turk van Wolfgang von Kempelen was een schaakautomaat die decennia door Europa trok en de meeste potten won — tot bleek dat er een mens verstopt zat tussen het radarwerk. De Digesting Duck van Jacques de Vaucanson leek te eten en te verteren, maar de uitwerpselen zaten vooraf verstopt in een reservoir. Deze machines dwongen mensen zich te verhouden tot iets dat leek na te denken.

De les is tijdloos: we beoordelen intelligentie van buitenaf en projecteren er graag betekenis op. En het is verre van verleden tijd. Amazon noemde zijn Mechanical Turk-dienst niet voor niets zo: verborgen mensen achter een 'slim' systeem. Bij humanoids als Neo en Optimus zit vaak nog een mens met een VR-headset aan de knoppen. Fake it till you make it — met dit verschil dat het over een paar jaar misschien echt vanzelf gaat.

Branch in new chat: slim omgaan met je context

Kom je in een gesprek op een verkeerd spoor? In ChatGPT ga je terug naar de vraag, klik je op de puntjes en kies je 'Branch in new chat' — je krijgt een nieuwe chat met de volledige geschiedenis tot dat punt. In Claude doe je hetzelfde door een bericht te bewerken; branches komen dan naast elkaar te staan.

Handig om zijpaden te verkennen zonder je hoofdgesprek te vertroebelen, of om te vragen waarom het model iets zegt. In agent-omgevingen als Codex en Claude Code zie je iets soortgelijks met subagents: tien varianten van een intro parallel laten schrijven en de beste terugkrijgen. Het scheelt kosten, houdt de context schoon en maakt geïsoleerde A/B-tests mogelijk. Eigenlijk werkt het als bij mensen: een andere collega pakken is als een branch maken — een verse hersenpan zonder de bestaande context.

Praat in plaats van typen

Typen haalt 40 tot 100 woorden per minuut, op een telefoon nog minder. Dicteren zit al snel op 120 tot 160 woorden per minuut. De output is rommeliger, met uhs en ahs, maar een AI kan daar prima mee overweg. Vooral in de planningsfase, als het model veel vragen stelt, is praten een verademing. In ChatGPT werkt de dicteerfunctie goed; in Claude is het Nederlands helaas zwak. Op de laptop werkt een lokaal open model als Parakeet V3 van Nvidia snel en privacyvriendelijk.

Maar het is persoonlijk. Sommigen van ons vormen gedachten liever schrijvend, omdat het meer precisie geeft. En hardop praten is niet altijd handig: thuis met kinderen, op een gedeeld kantoor of in de trein voelt het al snel gênant. De gulden middenweg: pratend een plan verkennen met de AI en de precieze eindformulering als opdracht meegeven. Probeer het eens — en laat ons weten wat werkt.

📡
Help Turing Station groeien
We zijn net begonnen en willen vooral meer mensen bereiken. Ken je iemand die dit ook leuk vindt? Stuur de aflevering door — bijvoorbeeld door turingstation.nl te delen. Dat helpt ons op dit moment het meest.

Bronnen

Timestamps

[00:00:00] - Intro
[00:02:00] - Fable 5, GPT, Interventie VS, Europe 2031
[00:31:00] - Wat is een token?
[00:52:00] - Turing Line: Puppet Station
[01:11:00] - Branch in new chat
[01:21:00] - Praat in plaats van typen